14. Bölüm

1992 Güney Savaşı’nda yaşananlar ve Bêrîtan çizgisi

1992 yılı genel olarak özgürlük mücadelesine karşı hem uluslararası hem de işbirlikçi Kürt güçleri aracılığıyla saldırı konseptlerinin geliştirildiği dönemdir. 1992 yılı, bir yandan hem uluslararası güçlerin hem de işbirlikçi güçlerin saldırdığı bir zamanı ifade ederken aynı zamanda PKK’de nicel olarak en fazla büyümenin yaşandığı bir yıldır. Hareketin kitlesel olarak büyümesi, serhıldanların yaygınlaşması, Kürtler adına PKK’nin temel muhatap olarak öne çıkması, uluslararası güçlerin Ortadoğu müdahalesini ve bölgesel düzeyde Kürdistan’ı işgal eden devletleri zorlayan temel hususlardan olur. Yurtsever halkın gelişimi önemli bir düzey kazanır ve bu temelde ulusal halk meclisleri örgütlendirilip geliştirilir.

Kürt kadınının dirilişi ve öncülüğü gerillada, kitlede ve yaşamın her alanında yükselişe geçer. 1992 yılı Newroz’unda Şırnak’ta gelişen halk serhıldanlarına karşı düşman katliam yaparak karşılık verir ve direnişe geçen Kürt halkına karşı konseptini bu şekilde belirler. buna rağmen düşman, Kürdistan sahasında halk ve gerilla karşısında inisiyatifi kaybeder, gerilla ve halk örgütlenmesi sonuç alabilecek düzeye ulaşır.

92 yılı Newroz serhıldanları ve TC’nin Şırnak, Cizre’deki saldırılarının ardından gerillaya gruplar halinde katılımlar olur. Mücadelenin her alana yayıldığı bu süreçte günlük olarak 20-25 kadın katılımı gerçekleşir. 1990 yılı ile birlikte gerilla saflarına hızla artan kadın katılımları, 1992 yılında büyüyen savaş ve Botan öncülüğünde yaşanan serhıldanların etkisiyle üst düzeye ulaşır. Gerilla savaşının büyümesi ve kadın savaşçıların yürüttükleri mücadele düzeyi, etkili savaşçılıkları ve direnişleri, PKK içerisinde kadın ordusunun kurulmasının temelini oluşturur. 1990’lar sonrası kadın gücünün savaştaki nitelikleri ve mücadele düzeyleri Önderlik tarafından çözümlemeye tabi tutularak, kadının kendisine ait bir ordusu olması gerektiği düşünülür. Bu temelde kadın ordusunun kurulması yönünde hazırlıklara başlanır. Kadın ordusunun ilanı sürecine kadar ulusal kurtuluş mücadelesinde kadın militanların 15 yılı aşan bir gelişme evresi yaşanır. Özelde gerillacılıkta kadının yürüttüğü mücadele ve savaşma kabiliyeti, kadına ait bir ordu kurulmasının basamaklarını oluşturur. Önderliğin; kadının ideolojik, siyasi ve askeri olarak güçlenmeden ve bu alanlarda iradi güçlerini kazanmadan toplumsal özgürlüğün kazanılamayacağına dair çözümlemeleri, kadın gücünü ordulaşma sürecine taşır.

Kadın ordusunun ilanı öncesinde bazı alanlarda bunun altyapısı hazır hale gelir. Botan, Haftanin ve Zagrosların bazı alanlarında kadın gücü takımlar şeklinde örgütlenir; sınır hattında da kadın takımları kurulur. İlk özgün takım Haftanin’de 27 kişiden oluşan kadın gücüyle kurulur ve takım komutanı Dilan Derik’tir. Haftanin sonrası diğer alanlarda da kadın takımları oluşturulur. Kadınlar Doçka gibi ağır silahları da kullanır; alanların savunması için tutulan tepelerde özgün kadın takımları bulunur. Metina’da karargahta kadın takımı vardır. Sakine Cansız da bu takımın yanındadır. Zap’ta takımlar vardır; pratikte de yine 3 özgün takım vardır. Bir takım Zilan Guyi komutasında Kaşura tarafında kalır. Xakurke’de Şehidan’da kadın bölüğü vardır ve  heval Beritan (Gülnaz Karataş) sınırda bir takım onun komutası altındadır. 1992 yılında kadın gücü birçok alanda takımlar halinde örgütlenir. Bu süreç kadın ordulaşmasının temellerinin tam anlamıyla atıldığı bir dönem olur. Güney sahasında kadın takımları kurulduğunda, 1992 yılında Kuzey Kürdistan’da kadın gücü manga düzeyinde örgütlenir. Yine Botan’da bazı bölgelerde kadın takımları oluşturulmuştur.

Henüz ilan edilmese de kadın ordulaşmasının geliştirilmeye başlandığı böylesi bir süreçte, 1 Ekim 1992 yılında Güney Savaşı gelişir. Alan örgütlenmelerinde Haftanin, Çele ve Xakurke kampları ana üslerdir. Temel görevleri savaşın arka cephesi olarak savaşçı eğitmek, kadro yetiştirmek ve bulunulan mevzileri sağlamlaştırmaktır. Her üç eyalette de kadın sayısı nicel olarak yoğundur.

Tarihe ihanet savaşı olarak da geçen 1 Ekim 1992 Güney Savaşı'nda, TC devleti; askeri güç, teknik ve mali destek sunarak KDP ve YNK’li güçlerin Türk ordusu ile birlikte PKK’ye karşı savaşmaları konusunda anlaşır. On binlerce TC askerinin ve binlerce peşmergenin katıldığı geniş çaplı operasyonla saldırılar Xakurke, Zap, Metina ve Haftanin alanlarına yönelik gelişir. Gerilla cephesinde Haftanin’de mevzi savaşına girilerek belli bir direniş gösterilse de gerilla esnekliği uygulanmaz. Xakurke’ye saldırı başladığında gerilla güçleri çatışmaya girerler; savaşın başladığı ilk alan Xakurke olur, hemen ardından Haftanin’de başlar. Haftanin alanında savaş ilk önce özgün kadın takımının olduğu yerde başlar. Haftanin’de Busele Boğazı denilen yerin savunması kadın takımına aittir ve Berçem’in komutası altındadır. Bütün gerilla gücü arazide savunma pozisyonuna geçer; kadın gücü hem takımlar şeklinde hem de karma birlikler halinde alanda mevzilenirler. Peşmergeler keşif yapmak için geldiklerinde kadın gücünün mevzilendiğini görürler. Bu nedenle önce kadın mevzilerine saldırırlar. Ataerkil kültürün savaş anlayışını taşıyan peşmergelerin düşünce yapısında, kadınların savaşamayacağı, onları rahatlıkla yenebilecekleri ve kendileri için ganimet olarak alabilecekleri fikri vardır. Bu düşünceyle kadın gücünün tuttuğu hattan girerek savaşı başlatırlar. Komutan Berçem, KDP’lilerin saldırısıyla başlayan çatışmada şehit düşer; fakat kadın gücü bir adım bile geri çekilmeden etkili savaşarak peşmergeleri durdurmayı başarır. Kadın gücünün komutanlığını Dilan yapar. Güney Savaşı'nın ilk şehidi Komutan Berçem olur. Güney Savaşı’nda yaşanan ilklerden birisi de kadın gücünün ilk kez topyekun olarak savaşa katılmasıdır. Bu savaşta Gabar’lı olan Adalet, suikastçıdır; ön cephede Karnas ile savaşır. Öyle ki her hücumda yer alan kadın militanlar vardır ve ölümüne savaşırlar. Bu anlamda Güney Savaşı'nda kadın savaşçılar kahramanlıklarıyla, direnişleriyle kadın özgürlük mücadelesinin köklerini alabildiğine sağlamlaştırırlar.

Güney Savaşı'nda Ferhat şahsında teslimiyet gelişirken Beritan şahsında tam anlamıyla bir kadın direnişi yaşanır. 1992 yılı her yerden yoğun kadın katılımlarının yaşandığı bir yıl olması nedeniyle, kadın savaşçıların büyük bir çoğunluğu savaş tecrübesine sahip değildir, fakat bu gerçekliğe rağmen savaşta sergiledikleri direnişle kadın ordusunun temelini atarlar. Teslimiyete karşı büyük bir fedai ruhla karşılık verirler. Cephelerde, mevzilerde ölümüne savaşırlar. 1992 Güney Savaşı'nda öne çıkan esas şey, kadın gücünün düşman karşısında ihanet ve teslimiyete karşı özgürlük duruşunu yaratmış olmasıdır. Beritan (Gülnaz Karataş) bu savaşın sembol duruşu olsa da Beritan gibi sayısız kadın savaşçı isimsiz kahraman olarak Güney Savaşı'nda rollerini oynar. Bir bildiri ile kadınları ganimet olarak gösteren ve savaşçı kadınları peşmergelere kendilerine eş olarak götürmelerini açıklayan TC ve KDP gibi çürümüş beyinlere en iyi yanıt kadın savaşçılardan gelir. Peşmergelerin kadın savaşçılara "Teslim olun, size bir şey yapmayacağız" çağrılarına kadın cephesinden çok keskin yanıt verilir. Mevzilerinde son mermilerine kadar savaştıktan sonra "Tamam teslim oluyorum" diyerek peşmergelerin gelip teslim almalarını isterler ve kendileri ile birlikte onları bombaları ile imha ederler. Yine Haftanin’de savaşçı Rojin, peşmergenin "Teslim ol, gel seni götüreyim" çağrısına karşılık olarak, "Tamam başını göster, eğer seni beğenirsem geleceğim" der ve peşmergenin mevzisinden çıkmasını sağlayarak onu başından vurur. Bunun gibi sayısız kadın kahramanlığı gelişir. Kadın savaşçıların Güney Savaşı'nda sergiledikleri savaş, peşmergelerin algılarında ve yaklaşımlarında büyük değişimlere neden olur. PKK’li kızları savaş ganimeti olarak görme mantığı tümüyle sarsılır.

Güney Savaşı'nda cephede komutanlık yapan kadınlar, rollerini sonuna kadar oynar; teslimiyet ve yılgınlığa geçit vermezler. Haftanin’de Dilan Derik özgün kadın takımının komutanıdır ve savaşta özgün kadın gücü olarak mevzilenirler. Yine Azime (Mihriban Saran) cephe komutanı olarak savaşta yerini alır ve denetimindeki gücün etkili şekilde savaşmasına öncülük eder.

Güney Savaşı'nda 144 gerilla şehit düşer. Savaş süresince Xakurke’de takım komutanı olarak görev yapan ve denetimindeki arkadaşlarını hem savaştırıp hem koruyan Bêrîtan Güney Savaşı’nın sembolleşen ismi olur. Bêrîtan’ın bulunduğu cephe, KDP’li peşmergelerle yoğun çatışmaya girer ve mevzilerde ölümüne çatışma yaşanır.  Etrafı uçurum olan bir mevzide çatışmaya girer, tüm cephanesi bitene kadar savaşır. Etrafı KDP’li peşmergelerce tamamen kuşatıldığında tek başınadır ve artık savaşacak tek bir mermisi dahi kalmamıştır. Ne kendisine sıkacak bir kurşunu ne de patlatacak bombası kalmıştır. Peşmergeler ona yaklaşırken teslim olmasını ve kendisine bir şey yapmayacaklarını söylerler. Beritan’ın ilk refleksi Kleş'ini kayalara vurarak parçalamak olur. Değil kendisinin, silahının bile düşman eline geçmesine tahammülü yoktur. Silahını parçaladıktan hemen sonra kendisini tereddütsüzce kayalıklardan aşağı atar. O anı yaşayıp gören peşmergeler büyük bir şok yaşarlar. Teslim alıp kendilerine eş yapmak istedikleri bu yiğit kadına karşı o an kendilerinden utanarak sonsuz bir saygı duyarlar. Aşağı inip cenazesinin yanına giderler,  Bêrîtan’ı alıp kendileriyle beraber götürerek mezarını yaparlar. Ve daha sonra cenazesini yeniden gerillaya teslim ederler. Beritan’ın direnişine tanık olan ve bunu duyan peşmergelerin bir kısmı, daha sonra gerillaya karşı savaşmayı reddeder. Bêrîtan’ın teslimiyet karşısında görkemli direnişi gerçekleştirdiği gün, Ferhat unsuru da KDP’lilere teslim olur. Bêrîtan şahsında ihanet çizgisine karşı direniş çizgisi gelişir. Beritan’ın işbirlikçi güçlere teslim olmamak için kendisini kayalardan atması, onurlu savaşçılığın, özgürlüğe tutkuyla ve aşkla bağlılığın ifadesi olur. Bêrîtan; onurlu Kürt kadınının tarihsel duruşunun ve PKK militanının teslim olmayan, direnişçi ruhunun sembolü olur. Kısa süren gerilla yaşamında mücadele tarzı, devrimci duruşu ve savaşçılığı ile büyük etkiler yaratarak günümüze kadar etkisini sürdürür. Bêrîtan sıra dışı bir kişiliktir; alışılagelmiş olanı kabul etmeyen, egemen erkek yaklaşımlarına boyun eğmeyen, geri geleneksel kadın özelliklerine öfke duyarak onu değiştirme mücadelesi veren bir militandır. Kişiliği ve isyankarlığı, bulunduğu ortamda hemen dikkat çekmektedir. Hayal dünyası güçlü olduğundan edebi yanları da öne çıkar. Sadece iyi bir savaşçı, iyi bir komutan, iyi bir yoldaş olmakla sınırlı kalmaz; aynı zamanda iyi bir şair, iyi bir eğitmen, iyi bir yazar özelliklerini de taşır. Özgürlüğe olan tutkusu ve bu uğurda yürüttüğü mücadele onu gerçek anlamda özgür bir kadın yapar. Bu nedenle şehit düşerken bile düşmanında derin etki yaratmayı, sonsuz saygı uyandırmayı başarır. Beritan’ın şehadetinden sonra Güney Kürdistanlı birçok aile yeni doğan çocuklarına Beritan ismini verir.

 

Devam edecek…